The Yes and Nos of a Democracy/Τα Ναι και τα Όχι μιας Δημοκρατίας

A demonstration in front of the Greek parliament (Photograph: Petros Karadjias/AP)

At the birthplace of democracy, strange things are happening. Since last Friday, Greece has been dominating the news worldwide as it has defaulted on the IMF. On Sunday (5th July), a referendum will be held, even though the question of the referendum is vague and everyone interprets it as he or she sees fit. The birthplace of democracy is crumbling and I’m here, unable to ignore what is happening and simply write another book review, so bear with me.

I moved to Athens in 2009, when the crisis had just begun. I stayed there until 2013. I have been to my fair share of protests. I have seen riots. I have smelled and tasted tear gas. I have been left breathless from its suffocation. I have seen people sleeping in cardboard boxes, lying on dirty pavements. I have seen people searching in trash cans for their daily meal. I have seen beggars. I have seen despair. I’ve held both the drachma and the Euro in my hands. I was never rich, but I was never poor either. I was lucky. I’m educated, I’m somewhat privileged, I have a house, and I have food. I have no job or any realistic prospects for self-sustainability. But I have a voice and I’m expected to use it.

When I moved to Edinburgh, whenever I said I was Greek I could tell what some people were thinking: “Aren’t you poor? How can you afford to come here? Are you here with our money? Are you here because my country lends money to your country? How did you get here? Aren’t you supposed to be lazy?” Frankly, I no longer care what other people think, not after five years of painful austerity. Seeing your country slowly decay makes you surprisingly resilient to negative criticism. Unfortunately, not one of the many elections that took place since 2009 managed to improve the financial and social inequalities. For a while there, it seemed as if we were voting in vain since no real change happened and each new government was quick to vote for more austerity.

Let’s talk about democracy. Democracy was born in Greece. This is a cliché, but it’s true. Therefore, democracy in Greece should be a given, but it isn’t. The last few days have sparked many feelings in me: sadness, despair, doubt, and fear, but mostly anger. You see, we—the Greek people—have been asked to vote Yes or No on Sunday’s referendum. I’m not going to campaign here in favour of either option. It’s not about voting Yes or No, it’s about being able to choose freely between Yes and No. And by free choice, I mean a choice that isn’t manipulated by endless propaganda and blackmail.  The media broadcast photos of people queueing in front of ATMs, adding to them a narrative of dignity. “It is shameful to see people waiting in line to withdraw 60 euros”, they say. In these five years of the crisis, no one bothered to show photos of the people queueing in front of the soup kitchens or in front of the unemployment office (ΟΑΕΔ). Apparently, that’s not tragic enough; perhaps, it is more accurately stated that it never served any political agenda.

People queuing in front of a closed bank in Athens (Photograph: Yannis Kolesidis/EPA)

Then, on Tuesday (30th July), Greece defaulted. No matter how much I try to sugar-coat it, it is a sad fact: Greece failed to pay the IMF. As a Greek, I have been bombarded with the threat of default since 2009. Every time each government wanted a positive vote for more severe austerity measures, it was the threat of default that rationalized them. Every time each government said yes to whatever our creditors proposed, they did so because otherwise we would default. All the sacrifices we made, we made them to scare off a default. And yet, the default happened anyway.

Tuesday night, CNN news had a live link from Athens, with a countdown to the Greek default. At first, I thought it to be a tasteless joke, but I was mistaken. There was an actual countdown, as if we were celebrating the arrival of the New Year. When the clock struck zero, I was half expecting fireworks. Sure, go ahead, make a spectacle out of a sad day for both Greece and Europe. Make no mistake, what is currently happening with Greece reflects badly on everyone. 

Countdown to the Greek default. Bring in the (cheap) champagne? (Photo by

I’ve paid for this artificial debt crisis. I’ve paid with money. I’ve paid with the job I will never get, with the family I will never have, with the trips I will never take, with the dreams I stopped having five years ago. I know that many of you reading this will say “Let them pay, let them starve”. To tell you the truth, I won’t try to change your opinion. We never thought we’d end up here; we never thought we would live in insecurity and fear. We never thought we would end up being the pariah of Europe. But here we are.

On Sunday, we have the right and privilege of a vote. Underneath all the hideous propaganda and manipulation, what really matters is that for the first time ever since the crisis started we have the chance to be directly responsible for the next day. Unfortunately, the Greeks are easier to divide than to unite. That’s what saddens me the most. You see, it’s not Greece vs Europe. It’s Greeks vs Greeks. Europe is just the excuse.

I don’t know what the day after the referendum is going to be like. Are we still going to be so divided and hostile towards each other? Are we going to respect the outcome? Is hope too far-fetched of a possibility at this moment? Is this the Europe we really want? I wish I had an answer…

Τα Ναι και τα Όχι μιας Δημοκρατίας

Διαδήλωση μπροστά από την Βουλή των Ελλήνων (Φωτογραφία: Petros Karadjias/AP)

Η χώρα που γέννησε την Δημοκρατία αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα. Από την προηγούμενη Παρασκευή, η Ελλάδα είναι πρώτο θέμα στις ειδήσεις παγκοσμίως καθώς δεν κατάφερε να πληρώσει το ΔΝΤ και χρεωκόπησε. Την Κυριακή (5 Ιουλίου) θα διεξαχθεί δημοψήφισμα, το ερώτημα του οποίου είναι ασαφές και ο καθένας το ερμηνεύει όπως θέλει. Η γενέτειρα της Δημοκρατίας καταρρέει και μου είναι δύσκολο να αγνοήσω όσα συμβαίνουν και να γράψω μία ακόμα κριτική βιβλίου. Κάντε λοιπόν λίγη υπομονή και συνεχίστε να διαβάζετε.

Μετακόμισα στην Αθήνα το 2009, όταν η κρίση ήταν ακόμα στις αρχές της. Έμεινα στην Αθήνα μέχρι το 2013. Έχω κατέβει σε μερικές πορείες, έχω δει επεισόδια, έχω νιώσει την ανάσα μου να χάνεται από αποπνικτικά δακρυγόνα. Έχω δει άστεγους να κοιμούνται σε χαρτόκουτα πάνω σε βρώμικα πεζοδρόμια. Έχω δει ανθρώπους να ψάχνουν στα σκουπίδια για το καθημερινό τους φαγητό. Έχω δει ανθρώπους να ζητιανεύουν, έχω δει τι θα πει απελπισία. Στα χέρια μου έχω κρατήσει και Δραχμή και Ευρώ. Δεν ήμουν ποτέ ιδιαίτερα πλούσια αλλά ούτε και ιδιαίτερα φτωχή. Ήμουν—και είμαι—τυχερή. Έχω σπουδάσει, έχω ένα σπίτι και έχω φαγητό. Όμως δεν έχω δουλειά και δεν έχω καμία ρεαλιστική προοπτική για οικονομική αυτοσυντήρηση. Αλλά έχω φωνή και πρέπει να την χρησιμοποιήσω.

Όταν πήγα στο Εδιμβούργο για σπουδές, κάθε φορά που συστηνόμουν και έλεγα ότι είμαι από την Ελλάδα, αμέσως μπορούσα να διαβάσω κάποιες από τις σκέψεις των συνομιλητών μου: «Εσείς δεν είστε φτωχοί; Πού βρήκες λεφτά να έρθεις εδώ; Μήπως είσαι εδώ με τα δικά μας λεφτά; Είσαι εδώ, επειδή η χώρα μου δανείζει λεφτά στην χώρα σου; Πώς ήρθες εδώ; Αφού εσείς οι Έλληνες είστε τεμπέληδες!». Η αλήθεια είναι ότι μετά από πέντε χρόνια σκληρής λιτότητας έχει πάψει να με νοιάζει το τι μπορεί να σκέφτεται ο καθένας. Όταν βλέπεις την χώρα σου να καταρρέει αργά και σταδιακά, μαθαίνεις να γίνεσαι απαθής στις αρνητικές κριτικές. Αν και η χώρα οδηγήθηκε σε εκλογές αρκετές φορές από το 2009, δυστυχώς οι οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες δεν εξομαλύνθηκαν. Ήταν σαν να ψηφίζαμε για το τίποτα: τίποτα δεν άλλαξε προς το καλύτερο και η εκάστοτε καινούργια κυβέρνηση εφάρμοζε καινούργια μέτρα λιτότητας.

Ας μιλήσουμε λίγο για τον θεσμό της δημοκρατίας. Η δημοκρατία γεννήθηκε στην Ελλάδα, και ναι, αυτό είναι κλισέ αλλά είναι και αλήθεια. Η δημοκρατία θα έπρεπε να θεωρείται δεδομένη, αλλά δυστυχώς αυτό δεν ισχύει. Οι μέρες που πέρασαν μου προκάλεσαν πολλά συναισθήματα: λύπη, απελπισία, αβεβαιότητα, φόβο, αλλά κυρίως οργή. Γιατί όλα αυτά; Πολύ απλά, πρέπει να ψηφίσουμε ένα Ναι ή ένα Όχι στο δημοψήφισμα της Κυριακής. Δεν θα μπω στην διαδικασία να στηρίξω το Ναι ή το Όχι, καθώς δεν θέλω να δώσω πολιτικό ή κομματικό χαρακτήρα σε όσα γράφω. Μπορεί να ψηφίσω Ναι, μπορεί να ψηφίσω Όχι, μπορεί να μην ψηφίσω και τίποτα από τα δύο. Το θέμα δεν είναι το Ναι ή το Όχι, αλλά κατά πόσο κάποιος μπορεί να επιλέξει ελεύθερα ανάμεσα στο Ναι και το Όχι. Με το να «επιλέξει ελεύθερα» εννοώ να μπορεί ο κάθε πολίτης να πάρει μία απόφαση χωρίς να του ασκείται προπαγάνδα και εκβιασμοί. Τα ΜΜΕ προβάλλουν συνεχώς εικόνες πολιτών που κάνουν ουρές μπροστά από τα ΑΤΜ. Συνδέουν δε με αυτές τις εικόνες την έννοια της αξιοπρέπειας, λέγοντας ότι «είναι ντροπή να περιμένει τόσος κόσμος στην ουρά, για να σηκώσει μόνο 60 ευρώ». Κι όμως, αυτά τα πέντε χρόνια της κρίσης, κανείς ποτέ δεν έδειξε τις ατελείωτες ουρές απόρων στα συσσίτια ή νέων ανθρώπων έξω από τον ΟΑΕΔ. Προφανώς αυτές οι εικόνες δεν ήταν αρκετά τραγικές, ή πιθανότατα δεν εξυπηρετούσαν κάποια πολιτική ατζέντα εκείνη την στιγμή.

Ουρά έξω από κλειστή τράπεζα στην Αθήνα (Φωτογραφία: Yannis Kolesidis/EPA)

Την Τρίτη που μας πέρασε, η Ελλάδα δεν πλήρωσε το ΔΝΤ και χρεωκόπησε. Οι Έλληνες ζούμε με τον «φόβο» της χρεωκοπίας από το 2009. Τα σκληρά μέτρα που πήραν οι προηγούμενες κυβερνήσεις αποτελούσαν το λογικό αντίδοτο σε μία χρεωκοπία. Όλα τα «ναι» που είπαν οι προηγούμενες κυβερνήσεις, ειπώθηκαν για να μην χρεωκοπήσουμε. Όλες οι θυσίες που έγιναν, έγιναν, για να διώξουμε το ενδεχόμενο μιας χρεωκοπίας. Και όμως χρεωκοπήσαμε.

Το βράδυ της Τρίτης το CNN είχε ζωντανή σύνδεση με την Αθήνα, έχοντας στο πλάι της οθόνης ένα χρονόμετρο να μετράει αντίστροφα τα λεπτά μέχρι την χρεωκοπία της Ελλάδας. Στην αρχή νόμιζα ότι αυτό το θέαμα ήταν απλά ένα κακόγουστο αστείο, αλλά έκανα λάθος. Το CNN είχε κανονική αντίστροφη μέτρηση, σαν να περιμένουμε την αλλαγή του χρόνου. Όταν το χρονόμετρο μηδένισε, σχεδόν περίμενα να πέσουν πυροτεχνήματα. Ένα μεγάλο μπράβο σε όσους αποφάσισαν να διακωμωδήσουν τόσο μία άσχημη μέρα—άσχημη και για την Ελλάδα αλλά και για την Ευρώπη.

Αντίστροφη μέτρηση για την ελληνική χρεωκοπία (Φωτογραφία:

Έχω πληρώσει γι’αυτήν την τεχνητή οικονομική κρίση. Έχω πληρώσει με λεφτά. Έχω πληρώσει με την δουλειά που ποτέ δεν θα βρω, με την οικογένεια που ποτέ δεν θα φτιάξω, με τα ταξίδια που ποτέ δεν θα πάω, με τα όνειρα που σταμάτησα να κάνω πριν από πέντε χρόνια. Ξέρω ότι πολλοί ίσως σκέφτεστε «Οι Έλληνες πρέπει να πληρώσουν, ακόμα κι αν πεινάσουν». Δεν θα επιχειρήσω να αλλάξω τέτοιες απόψεις. Κανένας Έλληνας ποτέ του δεν διανοήθηκε ότι θα φτάναμε ως εδώ, ότι θα ζούσαμε μέσα στην ανασφάλεια και στον φόβο. Ποτέ δεν φανταστήκαμε ότι θα γινόμασταν ο αποδιοπομπαίος τράγος της Ευρώπης. Δυστυχώς όμως φτάσαμε στο σήμερα.

Την Κυριακή έχουμε το δικαίωμα και το προνόμιο της ψήφου. Πέρα από όλη την προπαγάνδα και τις προσπάθειες χειραγώγησης που γίνονται, αυτό που έχει πραγματική σημασία είναι ότι για πρώτη φορά από τότε που άρχισε η κρίση έχουμε την ευκαιρία να είμαστε υπεύθυνοι γι’αυτό που θα έρθει την επόμενη μέρα. Το κακό με τους Έλληνες βέβαια είναι ότι διχάζονται εύκολα και ενώνονται πολύ πιο δύσκολα. Και αυτό είναι που με στεναχωρεί περισσότερο. Πλέον δεν μιλάμε για Ελλάδα εναντίον Ευρώπης, αλλά για Έλληνες εναντίον Ελλήνων. Η Ευρώπη είναι απλά η αφορμή.

Δεν έχω ιδέα τι θα γίνει μετά το δημοψήφισμα και πώς θα είναι η επόμενη μέρα. Θα είμαστε ακόμα τόσο διχασμένοι; Θα σεβαστούμε το αποτέλεσμα της κάλπης; Υπάρχει ακόμα κάποια ελπίδα; Την θέλουμε αυτή την Ευρώπη; Μακάρι να μπορούσα να απαντήσω…


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in: Logo

You are commenting using your account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s