Much Ado about Nothing/Πολύ Κακό για το Τίποτα

William Shakespeare’s Much Ado about Nothing is one of my favorite plays. Though I have seen both the 2011 Wyndham Theatre production with David Tennant and Catherine Tate, as well as Joss Whedon’s 2013 film adaptation starring Amy Acker and Alexis Denisof, I only recently read it for the first time.

I could spend hours discussing Much Ado about Nothing and the many issues it deals with through the veil of humor. However, what is of particular interest to me is the way the play engages with the concept of opinion, especially how opinion is shaped, manipulated and altered throughout the play.

Benedick and Beatrice’s opinion about each other is the worst as they spend most of their time mocking and insulting each other as well as going out of their way to repeat to everyone how vile the other is. However, their view of each other changes the moment they are both tricked into believing that the one is secretly in love with the other. Neither is aware that what they believe to be true, namely the scheme Don Pedro has concocted, is a carefully constructed string of lies designed to bring them together. Are they so naïve that they let themselves be manipulated into changing their opinion or does this planted false idea confirm what was already there, suspected or hoped? Whatever the case, their opinion about each other is altered through misinformation and manipulation.


An opinion that has already been manipulated and altered by someone else is especially fragile and therefore susceptible to further manipulation. Though in a comedy such changes in opinion are meant to be the creators of humor and action for the amusement of the audience, they also reveal the mutability of the human mind since they occur without merit. They represent an element of social critique designed to emphasize the danger of character weakness which is revealed to be their source.

Most of the characters in the play are ready to believe the worst of everybody. Once the slightest ‘evidence’ to support any ill notion turns up, the characters accept it as truth and jump to conclusions. The moment Don John insinuates to a disguised Claudio that his brother woos Hero for himself, Claudio immediately believes him without question. Even though Don John was the one Claudio and Don Pedro fought against side by side, and even though the Prince is Claudio’s friend, it is the villain’s lie that Claudio believes. But Don Pedro is no better either. He and Claudio are more than willing to believe John’s accusations about Hero’s virtue, as does her own father. John has no credibility, yet his lies are deemed undeniable proof.

A disturbing attitude expressed by all characters of interpreting both the actions and the words of others to fit their own preconceived notions is revealed. It doesn’t matter if that is not the case, all facts will be distorted to accommodate the opinion already formed in a character’s mind, even if that opinion was formed based on falsified information. For instance, when Hero is directly accused of being disloyal on her wedding day, she blushes and Claudio interprets her blushing as an admittance of her guilt. Throughout the play women are deemed untrustworthy creatures who will betray anyone given the chance. Therefore, Hero cannot possibly be innocent of the charges brought against her, even though they were laid against her by a proven villain. Benedick is also quick to interpret Beatrice’s words as confessions of love when she is sent to fetch him to dinner. He goes to great lengths to find hidden double meanings in Beatrice’s speech, but only after he was informed of her supposed affection by ‘accidentally’ eavesdropping on Don Pedro, Claudio and Leonato.

One might, rightfully so, ask why anyone should care about what happens in a Renaissance play. As it happens, literature reflects reality. Our minds are never fixed. Our opinions, views, ideas are constantly shaped by external and internal factors, our knowledge and experience, our interactions with others. But it is a sad day for humanity when we let ourselves be manipulated for the worst. Much Ado about Nothing shows both ends of this spectrum. Benedick and Beatrice were perfect for each other, but they couldn’t see that. In their case, the manipulation was benign in order to remove their stubbornness. In most cases, however, manipulation is malignant in its nature as Don John proves throughout the play. The human mind is always mutable and susceptible to others’ shaping its views, especially when those doing the shaping are deemed trustworthy. This danger is more relevant today than ever before when information is more powerful than anything else. With a referendum that will decide the future of my country (I live in Greece) looming, I am witnessing the shaping of opinions first hand. And for the first time in my life I am more aware and more terrified of what this means than ever before.



Πολύ Κακό για το Τίποτα

Ένα από τα αγαπημένα μου θεατρικά του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ είναι το «Πολύ Κακό για το Τίποτα». Αν και έχω δει την παράσταση του 2011 που ανέβηκε στο Wyndham Theatre με τον David Tennant και την Catherine Tate και την ταινία του Joss Whedon του 2013 με πρωταγωνιστές την Amy Acker και τον Alexis Denisof, πρόσφατα διάβασα το κείμενο για πρώτη φορά.

Θα μπορούσα να συζητάω για το έργο αυτό ατελείωτες ώρες, καθώς χρησιμοποιώντας την κωμωδία ως κάλυψη, στην ουσία σχολιάζει αμέτρητα θέματα. Ωστόσο, αυτό που μου κίνησε περισσότερο το ενδιαφέρον, ήταν ο τρόπος με τον οποίο το θεατρικό αντιμετωπίζει την έννοια της γνώμης, και ειδικότερα πως η γνώμη σχηματίζεται, χειραγωγείται και αλλοιώνεται καθ’ όλη την διάρκεια του έργου.

Ο Benedick έχει τη χειρότερη γνώμη για τη Beatrice και το αντίστροφο. Και οι δύο περνούν τον περισσότερο χρόνο τους κοροϊδεύοντας και προσβάλοντας ο ένας τον άλλον, ενώ δεν χάνουν ευκαιρία να επαναλάβουν σε όλους πόσο απαίσιος είναι ο ένας στα μάτια του άλλου. Ωστόσο, η άποψη του ενός για τον άλλον αλλάζει τη στιγμή που ξεγελιούνται και οι δύο και αρχίζουν να πιστεύουν ότι ο ένας είναι κρυφά ερωτευμένος με τον άλλο. Κανείς τους δεν γνωρίζει πως ό,τι πιστεύουν ως αληθινό, δηλαδή το σχέδιο που κατέστρωσε ο Don Pedro, είναι μια σειρά προσεκτικά κατασκευασμένων ψεμάτων σχεδιασμένων να τους φέρουν κοντά. Είναι αλήθεια τόσο αφελείς, ώστε να αφήνουν τους εαυτούς τους να χειραγωγηθούν και να αλλάξουν την άποψη τους, ή μήπως αυτή η ψεύτικη ιδέα επιβεβαιώνει κάτι που ήδη υπήρχε, που υποψιάζονταν ή ήλπιζαν οι δυο τους; Όπως και να ‘χει, η γνώμη του ενός για τον άλλον αλλοιώνεται μέσω παραπληροφόρησης και χειραγώγησης.

Μια γνώμη που έχει ήδη χειραγωγηθεί και αλλοιωθεί από κάποιον άλλον είναι ιδιαίτερα εύθραυστη και ως εκ τούτου επιδεκτική και σε περαιτέρω χειραγώγηση. Αν και σε μια κωμωδία τέτοιες αλλαγές όσον αφορά τη γνώμη είναι οι δημιουργοί του κωμικού στοιχείου και της δράσης για την ψυχαγωγία του κοινού, φανερώνουν το πόσο ευμετάβλητο είναι το ανθρώπινο μυαλό, αφού συμβαίνουν χωρίς κάποιο σοβαρό αίτιο. Αντιπροσωπεύουν ένα στοιχείο κοινωνικής κριτικής σχεδιασμένο να τονίσει τον κίνδυνο ενός αδύναμου χαρακτήρα που αποκαλύπτεται πως είναι η πηγή τους.

Οι περισσότεροι χαρακτήρες στο θεατρικό είναι έτοιμοι να πιστέψουν το χειρότερο για όλους. Στην εμφάνιση οποιουδήποτε «στοιχείου» που να υποστηρίζει κάποια κακόβουλη σκέψη, οι χαρακτήρες το αποδέχονται ως αληθινό και με βάση αυτό βγάζουν βιαστικά συμπεράσματα. Τη στιγμή που ο Don John υπονοεί στον μεταμφιεσμένο Claudio ότι ο αδερφός του θέλει την Hero για τον εαυτό του, ο Claudio τον πιστεύει αμέσως χωρίς καμιά αντίρρηση. Παρά το γεγονός ότι ο Claudio και ο Don Pedro πολέμησαν εναντίον του Don John, και παρ’ όλο που ο Πρίγκιπας είναι φίλος του Claudio, εκείνος πιστεύει τον κακό της υπόθεσης. Αλλά και ο Don Pedro δεν είναι καλύτερος. Αυτός και ο Claudio δεν διστάζουν λεπτό να πιστέψουν τις κατηγορίες του John για την αγνότητα της Hero, όπως άλλωστε και ο ίδιος της ο πατέρας. Ο John δεν έχει καμιά αξιοπιστία και παρ’ όλα αυτά τα ψέματα του θεωρούνται αδιαμφησβήτητες αποδείξεις.

Έτσι, αποκαλύπτεται μια ανησυχητική συμπεριφορά που εκφράζεται από όλους τους χαρακτήρες να ερμηνεύουν τόσο τις πράξεις όσο και τα λόγια των άλλων με τέτοιο τρόπο, ώστε να ταιριάζουν στις δικές τους προκαταλήψεις. Δεν έχει σημασία, αν δεν ισχύει κάτι τέτοιο, όλα τα δεδομένα θα διαστρεβλωθούν, για να υποστηρίξουν την γνώμη που έχει ήδη σχηματιστεί στο μυαλό ενός χαρακτήρα, ακόμη και αν αυτή η γνώμη σχηματίστηκε με βάση παραποιημένες πληροφορίες. Για παράδειγμα, όταν η Hero κατηγορείται ευθέως ότι είναι άπιστη την ημέρα του γάμου της, εκείνη κοκκινίζει και ο Claudio το ερμηνεύει ως παραδοχή της ενοχής της. Σε όλο το έργο οι γυναίκες θεωρούνται αναξιόπιστα πλάσματα που θα προδώσουν τον οποιονδήποτε, αν τους δοθεί η ευκαιρία. Ως εκ τούτου, η Hero δεν είναι δυνατόν να είναι αθώα των κατηγοριών που της αποδίδονται, ακόμη και αν αυτές εκφράστηκαν από κάποιον αποδεδειγμένα αναξιόπιστο. Ο Benedick επίσης σπεύδει να ερμηνεύσει τα λόγια της Beatrice ως εξομολογήσεις αγάπης, όταν την στέλνουν να τον ειδοποιήσει για το δείπνο. Πασχίζει να βρει κρυμμένες διπλές σημασίες στα λόγια της, αλλά μόνο αφού πληροφορήθηκε για την υποτιθέμενη αγάπη της Beatrice προς αυτόν έχοντας κρυφακούσει «κατά λάθος» τον Don Pedro, τον Claudio και το Leonato.

Κάποιος δικαιολογημένα μπορεί να αναρωτηθεί γιατί κανείς να νοιάζεται για το τι συμβαίνει σε ένα αναγεννησιακό θεατρικό έργο. Η λογοτεχνία αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα. Τα πιστεύω μας δεν είναι ποτέ σταθερά. Οι γνώμες, οι απόψεις μας, οι ιδέες μας διαμορφώνονται συνεχώς από εξωτερικούς και εσωτερικούς παράγοντες, από τις γνώσεις και τις εμπειρίες μας, από τις συναναστροφές μας με τους άλλους. Όμως είναι μια θλιβερή μέρα για την ανθρωπότητα, όταν αφήνουμε τους εαυτούς μας να χειραγωγούνται προς το χειρότερο. Το «Πολύ Κακό για το Τίποτα» δείχνει και τις δύο άκρες αυτού του φάσματος. Ο Benedick και η Beatrice ήταν τέλειοι ο ένας για τον άλλο, όμως δεν μπορούσαν να το δουν. Στην δική τους περίπτωση, η χειραγώγηση ήταν καλοήθης με σκοπό να απομακρύνει το πείσμα τους. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ωστόσο, η χειραγώγηση είναι κακοήθης, όπως αποδεικνύει σε όλο το έργο ο Don John. Το ανθρώπινο μυαλό είναι πάντα ευμετάβλητο και επιρρεπές στη διαμόρφωση των απόψεών του από άλλους, ειδικά όταν αυτοί που επιδίδονται σε αυτή τη διαμόρφωση θεωρούνται άξιοι εμπιστοσύνης. Αυτός ο κίνδυνος είναι σχετικότερος από ποτέ σήμερα που οι πληροφορίες έχουν μεγαλύτερη δύναμη από οτιδήποτε άλλο. Με το δημοψήφισμα που θα αποφασίσει το μέλλον της χώρας μου να πλησιάζει, γίνομαι μάρτυρας στη διαμόρφωση απόψεων από πρώτο χέρι. Και για πρώτη φορά στη ζωή μου έχω μεγαλύτερη επίγνωση και είμαι περισσότερο τρομοκρατημένη για το τι μπορεί να σημαίνει κάτι τέτοιο από κάθε άλλη φορά.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in: Logo

You are commenting using your account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s